Wsparcie w starcie – pierwszy biznes

Bank Gospodarstwa Krajowego, zgodnie ze swoją misją, wspiera aktywizację osób bezrobotnych oraz zagrożonych bezrobociem i wykluczeniem z rynku pracy.

Program „Pierwszy biznes – Wsparcie w starcie”

Powyższy cel bank realizuje m.in. jako operator Programu „Pierwszy biznes – Wsparcie w starcie”, działając na zlecenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS). Udzielaniem pożyczek oraz świadczeniem usług doradztwa i szkolenia zajmują się w ramach wspomnianego programu Pośrednicy Finansowi (PF, Pośrednicy), wybierani w drodze zamówienia publicznego do obsługi poszczególnych obszarów kraju.

Program, wprowadzony w 2013 r. przez ówczesne Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej , jest jednym z systemowych instrumentów wspierania osób młodych i bezrobotnych na rynku pracy. Jego celem jest rozwój przedsiębiorczości oraz tworzenie nowych miejsc pracy poprzez:

  1. udzielanie pożyczek na podjęcie działalności gospodarczej, w kwocie nie wyższej niż 20–krotność przeciętnego wynagrodzenia, niezatrudnionym i niewykonującym innej pracy zarobkowej:
    1. studentom ostatniego roku studiów (pierwszego i drugiego stopnia, jednolitych studiów magisterskich),
    2. poszukującym pracy absolwentom – do 4 lat od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania tytułu zawodowego,
    3. bezrobotnym zarejestrowanym w urzędzie pracy,
    4. poszukującym pracy opiekunom osób z niepełnosprawnością,
    5. osobom planującym utworzenie żłobka lub klubu dziecięcego z miejscami integracyjnymi;
  2. udzielanie pożyczek na utworzenie stanowiska pracy dla:
    1. bezrobotnego lub poszukującego pracy opiekuna osoby z niepełnosprawnością, w tym skierowanych przez powiatowy urząd pracy, o które mogą się ubiegać:
      • podmioty, którym udzielono pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej,
      • niepubliczne przedszkola i szkoły,
      • osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, zamieszkujące lub mające siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
      • producenci rolni;
    2. bezrobotnego, poszukującego pracy absolwenta lub poszukującego pracy opiekuna osoby z niepełnosprawnością, w tym skierowanych przez powiatowy urząd pracy, o które mogą się ubiegać:
      • żłobki lub kluby dziecięce – na utworzenie stanowiska pracy związanego bezpośrednio ze sprawowaniem opieki nad dziećmi z niepełnosprawnością lub prowadzeniem dla nich zajęć,
      • podmioty świadczące usługi rehabilitacyjne – na utworzenie stanowiska pracy związanego bezpośrednio ze świadczeniem usług rehabilitacyjnych dla dzieci z niepełnosprawnością w miejscu zamieszkania, w tym usług mobilnych;
  3. świadczenie doradztwa i szkoleń dla beneficjentów pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej, w szczególności w zakresie:
    1. zakładania działalności gospodarczej,
    2. form opodatkowania działalności gospodarczej,
    3. prowadzenia księgowości,
    4. oraz dla ubiegających się o pożyczkę – z zasad aplikowania o wsparcie.

Z uwagi na preferencyjny charakter pożyczek, odnoszący się do poziomu ich oprocentowania, są one udzielane jako pomoc de minimis.

Początek wdrażania Programu miał miejsce w 2013 r. na terenie trzech województw – małopolskiego, mazowieckiego i świętokrzyskiego. Jego oferta w ramach pilotażu skierowana była do studentów oraz absolwentów. Udzielanie pożyczek zostało zakończone w IV kwartale 2016 r.

W 2014 r. rozpoczęto realizację II etapu Programu, w którym dostępność wsparcia została rozszerzona na obszar całego kraju. Ponadto, objął on także osoby bezrobotne.

Obecnie, w celu realizacji postanowień Ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz.U. poz. 1860), oferta Programu została poszerzona o nowe grupy docelowe: opiekunów osób z niepełnosprawnościami, żłobki, kluby dziecięce oraz podmioty świadczące usługi rehabilitacyjne dla dzieci z niepełnosprawnością.

Perspektywy

Umowa z MRPiPS nie określa terminu zakończenia realizacji Programu. W założeniach ma on charakter długofalowy. Planowane jest zasilanie Programu środkami z Funduszu Pracy do 2021 r. Ponadto, zgodnie z umową środki finansowe pochodzące ze spłaconych i zwróconych pożyczek wraz z odsetkami, a także przychody z tytułu inwestowania/oprocentowania środków, będą przeznaczane na udzielanie kolejnych pożyczek, świadczenie doradztwa i szkoleń na rzecz pożyczkobiorców, a także na finansowanie kosztów związanych z ich obsługą. Odnawialny charakter wsparcia sprawia, że środki publiczne ponownie trafią do obrotu, zapewniając źródło finansowania nowych miejsc pracy w dłuższej perspektywie czasowej.

Źródła finansowania

Dotychczas na realizację Programu MRPiPS przekazało BGK łącznie ponad 401,2 mln zł (21,5 mln zł w ramach pilotażu i 379,7 mln zł w ramach II etapu). Docelowy budżet przeznaczony na realizację Programu w całej Polsce wynosi ok. 560 mln zł.

Realizacja zadań w roku 2018

Badania przeprowadzane przez BGK wśród beneficjentów pokazują, że Program „Wsparcie w starcie” przyczynił się do rozwoju przedsiębiorczości, umożliwiając podjęcie działalności gospodarczej wielu osobom, które miały ograniczone możliwości pozyskania finansowania z innych źródeł i które bez tego wsparcia zrezygnowałyby z założenia firmy. Efekty realizacji Programu w 2018 r. pokazane są w poniższej tabeli.

Stan od momentu uruchomienia Programu na dzień: Stan za rok 2018 na dzień:
Pożyczki udzielone w ramach Programu 31 grudnia 2018 r. 31 grudnia 2018 r.
liczba wartość liczba wartość
Ogółem, w tym: 4307 275 214 479,53 zł 591 41 021 592,82 zł
4195 2772 272 522 785,78 zł 576 40 621 394,89 zł
utworzenie stanowiska pracy dla bezrobotnego 112 2 691 693,75 zł 15 400 197,93 zł

Większość pożyczkobiorców stanowili bezrobotni (70%). Co istotne, bardzo duży odsetek beneficjentów, 55%, stanowiły osoby z wykształceniem wyższym. To więcej nie tylko niż wśród bezrobotnych ogółem (16%), ale nawet niż wśród pracujących (32%). Oznacza to, że „Wsparcie w starcie” trafiło przede wszystkim do osób, dla których prowadzenie własnej firmy było atrakcyjną ścieżką kariery, a nie tylko sposobem na uniknięcie bezrobocia. Potwierdzają to inne wyniki badania: jako główne motywacje do skorzystania z Programu pożyczkobiorcy wskazywali chęć realizacji własnego pomysłu (93%) i potrzebę niezależności (90%), zaś niemożność znalezienia pracy na etacie lub dostępne jedynie nieatrakcyjne oferty pracy były znacznie rzadziej wymieniane (odpowiednio 34% i 32%). Ponadto większość respondentów poprzednio była zatrudniona na etacie (64%), a duży odsetek pracował na umowę zlecenia lub o dzieło (40%). Można przypuszczać, że praca ta pomogła im w zdobyciu wiedzy i doświadczenia, które zapragnęli wykorzystać pracując na własny rachunek.

Podział pożyczkobiorców

2942
osób bezrobotnych (193 412 192,15 zł)
1026
absolwentów (65 045 757,68 zł)
277
studentów (14 082 027,59 zł)

Program EFS

Uzupełnieniem Programu „Pierwszy biznes – Wsparcie w starcie” jest program EFS. Jego ostateczni odbiorcy różnią się w zależności od regionu, np. w województwie łódzkim jest on kierowany do osób powyżej 29. roku życia pozostających bez pracy, a więc bezrobotnych, poszukujących pracy lub biernych zawodowo, zamierzających rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej. Program realizowany jest przez BGK ze środków Regionalnych Programów Operacyjnych. W dyspozycji banku na ten cel pozostaje 318,9 mln zł i jest to całkowita kwota alokacji na projekty w ramach programu EFS. Środki te przeznaczane są na bardzo różne sektory gospodarki, co w pełni wpisuje się w kluczowe priorytety Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju, a więc wzrost gospodarczy oparty o wiedzę i doskonałość (m.in. poprzez przyczynianie się do spadku poziomu bezrobocia), zrównoważony rozwój społeczno-terytorialny (poprzez wdrażanie Regionalnych Programów Operacyjnych) oraz skuteczne państwo, dbające m.in. o finansowanie projektów o zwiększonym poziomie ryzyka (przykładem jest wsparcie udzielane startupom, a nimi właśnie są ostateczni odbiorcy programu).

Przykładowe wdrożenie projektów w ramach EFS w województwie łódzkim

Przykładowym projektem realizowanym w ramach wspomnianego programu są Instrumenty Finansowe dla rozwoju województwa łódzkiego (VIII Oś priorytetowa, Poddziałanie VIII.3.2 – Wsparcie przedsiębiorczości w formach zwrotnych). Stosowna umowa z Zarządem Województwa Łódzkiego została zawarta w 2016 r. Produkt w postaci mikropożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej udzielany jest przez specjalnego operatora, tzw. Pośrednika Finansowego, wybranego w drodze postępowania przetargowego zgodnego z ustawą Prawo zamówień publicznych. Takim operatorem, swoistą instytucją finansującą, jest Polska Fundacja Przedsiębiorczości z siedzibą w Szczecinie, której w 2018 r. udało się wesprzeć 56 osób – obecnie już przedsiębiorców. Skorzystali oni w 2018 r. ze środków w wysokości blisko 3,4 mln zł.

Bank Gospodarstwa Krajowego, jako instytucja odpowiedzialna społecznie, do współpracy wybiera podmioty, które również działają zgodnie z ideą i wartościami zrównoważonego rozwoju. Przykładem takiej współpracy jest właśnie współdziałanie z Polską Fundacją Przedsiębiorczości. Współpraca ta umiejętnie łączy rozwój lokalnego biznesu z potrzebami społeczności i środowiska naturalnego. Daje to efekt w postaci właściwego wykorzystania środków i programów UE. Między innymi dzięki takiemu współdziałaniu liczba osób bezrobotnych sukcesywnie się zmniejsza. Przykładowo, stopa bezrobocia w Łodzi w końcu marca 2019 r. wyniosła 5,6% (w województwie łódzkim – 6,2%) i była niższa w stosunku do poziomu sprzed roku o 0,7 p. proc.

Realizacja zadań w roku 2018 w ramach EFS w województwie łódzkim

Działania BGK oraz Polskiej Fundacji Przedsiębiorczości skutkują ciągłym wprowadzaniem kapitału na rynek pracy. Średnia wartość udzielanej w 2018 r. mikropożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej wyniosła ponad 60 tys. zł. Osoby stające się przedsiębiorcami inwestowały dodatkowo środki własne. Nowi przedsiębiorcy zakładali swoje biznesy w takich sektorach jak budownictwo, sprzedaż detaliczna, pośrednictwo w obrocie nieruchomościami, transport, fryzjerstwo. Inwestycje dotyczyły także pozaszkolnych form edukacji, np. prowadzenia szkół nauki jazdy. Najwięcej pożyczek było jednak związanych z uruchamianiem mobilnych placówek gastronomicznych, w zakupem tzw. foodtrucków. Różnorodne wykorzystanie środków unijnych przy udziale BGK, jako Menadżera Funduszu Funduszy, wspierało w 2018 r. wiele sfer życia gospodarczo-społecznego związanych z usługami, handlem, służbą zdrowia, kulturą, oświatą, sztuką czy ekologią.